🕉️

दैनिक सत्संग

📅 19 फेब्रुवारी 2026 (गुरुवार)
February 19, 2026 (Thursday)
दिवस 187

:शिवमहापुराण कथा माैजे टाकळी

लेखक: प.पु.श्री.विद्यानंदसागर महाराज(बाबा) गातेगावकर

मराठी सत्संग

॥ श्री गणेशाय नमः ॥

श्री शिवमहापुराण कथा

सप्तसंहितायुक्त ग्रंथ

आदरणीय माताजी गंगाबाई नामदेव बचाटे यांच्या पुण्यस्मरणानिमित्त

द्वितीय दिवस | द्वितीय सत्र

१. प्रारंभ व स्वागत

आज पुनश्य एकदा भगवाण आशुतोष महादेवाच्या गुणचिंतणाचे वर्णन करणारा श्री शिवमहापुराण या सप्तसंहितायुक्त ग्रंथ या ग्रंथाच्या विश्लेषणासाठी भगवाण परमात्य्म्याच्या चिंतणाकरीता आपण या कथामंडपात उपस्थित झालो.

आदरणीय माताजी गंगाबाई नामदेव बचाटे यांच्या पुण्यस्मरणाच्या आठवणीसाठी हा कार्यक्रम आयोजीत केला आहे आणि त्या कार्यक्रमाचा आजचा व्दितीय दिवसी द्वितीय सत्राच्या चर्चेला प्रारंभ करायचा आहे.

तत्पुर्वी माझ्या व्यासपीठावरुण तुम्हा सर्वांना प्रणाम।

२. सत्संगाचे महत्व

माझ्या मित्रांनो, माझ्या राजांनो, माझ्या मातांनो — कधी-कधी आपल्याला अचानक धनलाभ होतो पन तो धनलाभ अचानक झाला तर त्या अचानक झालेल्या धनलाभाचे महत्व राहत नाही. तस हे अचानक आपल्या गावामध्ये दिड महिण्यामध्ये हे सर्व नियोजन झाले आणि हा दिव्य योग घडुन आला.

सत्संगाचे महत्व काय आसते — आमच्या लातुर मधल्या कार्यकरत्यांना विचारा. सत्संगाचे आयोजन करण्यासाठी ६ महिणे माणसे झटले तेंव्हा त्या सत्संगातुन जो सार निघतो तो गर्भित सार रोम-रोमाला पुलकीत करुन देतो.

सहज जर एखादी गोष्ठ जिवणात प्राप्त झाली तर तीचे मुल्य राहत नाही आणि खुप प्रयत्न करुन जर ती प्राप्त झाली तर त्या विषयाचे गोष्ठीचे खुप मुल्य राहते. म्हणुन भगवाण आशुतोष महादेव शंकराच्या गुणांचे चिंतण करण्यासाठी आपण येथे ७ दिवस बसणार आहोत.

३. संकीर्तन

सर्वांनी माझ्या सोबत एकदा भगवाण परमात्य्म्याच संकिर्तन करायचे —

॥ संकीर्तन ॥

ॐ नमः शिवाय ॐ नमः शिवाय हर हर बोले नमः शिवाय

ॐ नमः शिवाय ॐ नमः शिवाय हर हर बोले नमः शिवाय

शिवहर शँकर गौरीशं वन्दे गंगाधरमीशम् ।

शिव रुद्रं पशुपतिमीशानं कलये काशीपुरनाथम् ।।

ॐ जय शंभो जय शंभो शिवगौरीशंकर शिवशंभो

भज भाललोचन परमानन्दा नीलकण्ठा तब शरणम् ।

शिव असुरनिकंदन भवदु;खभंजन सेवक के प्रतिपाला ।।

आवागमन निवारो शँकर भज शिव बारंबारा ।

शिव हर शँभो सांबसदाशिव शिव बारंबारा ।।

४. कथेचे महत्व व विवेकाची प्राप्ती

उपस्थित भगवाण आशुतोषांचे समस्त रुप आसलेले, भक्तीमती आसलेल्या समस्त माता — तुम्हा सर्वांना शिवपुराण कथेची जी लालसा आहे, ज्याला पाण्याची तहाण लागते त्याच्यासाठी पाण्याची किंमत आसते. आपले संसाराच्याप्रती आसक्ती आहे. भगवंताचे भजण झाल्याशिवाय, भगवंताचे चिंतण झाल्याशिवाय, भगवंताचे दर्शण झाल्याशिवाय कोणतीही साधना पूर्ण होत नाही.

एक साधक असा आसतो तो पाण्याचा घोटसुध्दा पीत नाही. एक साधक असा आसतो तो चारीबाजुला भगवंतच भगवंत पाहत राहतो. एक साधक असा आसतो त्याला फक्त विशिष्ठ ठिकाणी भगवंताचे रुप दिसत. जस मंदीरात एक हरी — आत्मा जिव-शिव सम वाया — तो दुर्गम न घाली मन. आत्मा हा समस्त तुमच्या माझा सर्वांचा एकच आहे. म्हणुन चराचरामध्ये तोच विराजमाण आहे.

कथेमधुन विवेक प्राप्त होणार आहे आणि त्या विवेकामुळे तुम्ही भगवंताला ग्रहण करु शकणार आहे. कथेमधुन देव येतो का भेटायला? नाही — तुम्हाला सत्य असत्याची जाणीव होते. योग्य अयोग्याची जाणीव होते. निती अनितीची जाणीव होते आणि त्या जाणीवनुसार तुम्ही योग्य जो रस्ता आहे त्या रस्त्याला मार्गक्रमण करता.

बिनु सत्संग विवेक न होई। सत्संगाशिवाय तुम्हाला विवेक प्राप्ती होणार नाही।

सत्संगाचा आर्थ हा नसतो की आपन एखादा मंडप टाकला आणि आपन कथा करायला बसलो. सत्संग तुम्ही एकटे जरी आसलात तरी एकट्यामध्ये सत्याचे चिंतन जरी तुम्ही मनातल्या मनात करत राहीले तरी तो सत्संगच आहे.

५. अहंकार — एक विकार

काल आमचा विषय अहंकारापर्यंन्त येवुन ठेपलेला होता — रुपाच्या अहंकारापर्यंन्त येवुन ठेपलेला होता. माझ्या मातांनो आपन जेवढे सुंदर आहेत या जगामध्ये आपल्यापेक्षा सुंदर कोणी झालेच नाही का हो? बक्कळ सुंदर झाले, आपल्यापेक्षा सुंदर होतील.

आपल्यापेक्षा धनवाण कोनी झालेच नाही का? भरपुर धनवाण झाले, आजुन पुढे होतील. आपल्यापेक्षा कोणी प्रतिष्टीत कोणी झाले की नाही? भरपुर झाले, आजुन पुढे होतील.

जर आपल्यापेक्षा आधीही होते आणि नंतरही होणार आहेत तर आपला अहंकार कशासाठी?

अहंकार तुम्ही त्याचा करुन घ्या — भुतो-ना भविष्यती — तुमच्याकडे जे आहे ते विश्वामध्ये काणाकडेच नाही तेंव्हा तुम्हाला अहंभाव झाला तर गोष्ट वेगळी आहे. पन काहीच नसताना तुमच्यामध्ये अहंवृत्ती निर्माण होते हे चुकीचे आहे.

६. भोग, संसार आणि सुखाची व्याख्या

काल आपला येथे विषय आला होता — चंचुलाच्या नव-याच्या प्रती, इतरांच्या प्रती जो तीच्या मनामध्ये भोगवृत्तीचा भाव भरलेला होता. हे पहा — भोग ऐवढाच जर संसार असेल, याचच नाव जर संसार आसेल — तर विचार करा. पशु आहेत, पशु सुध्दा आपल पोट भरण्यायेवढ हिंडून येतात, काम करुन घेतात आणि पोट भरुन घेतात.

पशुंनासुध्दा लेकर होतात — होतात की नाही? पन पशु खाणार आणि पुढे चालत राहणार. पन तुम्ही त्याचेच नाव जर संसार समजले तर माझ्या बापांनो विचार करा त्यांच्यात आणि आमच्यात काय बदल राहील?

तुमच्याकडे धन वाढल त्या धन वाढल्यामुळे तुम्हाला सुविधा मिळवता येतील पन सुख नाही मिळवता येणार. सुखाची व्याख्या काय आहे? पैशे वाढले म्हणजे सुख वाढते असे कोणाकोणाला वाटते — पण पैसा वाढल्यामुळे तुमच्याकडे सुविधा वाढतील पन सुख नाही वाढणार.

आणि जर पैसा वाढल्याणे सुख वाढले असत तर या जगामध्ये ऐवढे माणस धनवाण आहेत ते सुखाच्या शोधामध्ये भटकत आहेत. सुख मिळवायचे आसेल तर धर्म तुम्हाला उभा करावा लागेल — धर्माचे फळ सुख आहे.

७. चंचुलाचा जीवन प्रवास

७.१ व्याभिचाराचा मार्ग

ती चंचुला पतीला सोडून — आता पती व्याभिचार करतो तो मेला, विंद्यपर्वतावर पिशाच्य होउन बसला — तरी पन आत्ता तीचा जो स्वभाव बनुन गेलेला आहे तो स्वभाव सुटत नाही. त्या स्वभावाला घेवून पुन्हा ती घरी लेकरा सोबत राहते पन बाहेर तीचा व्यभीचार चालतो.

७.२ तारुण्याचा अस्त

चलत चलत तीचे जेंव्हा तारुण्य नष्ठ होत — तारुण्य प्रतेकाच नष्ठ होणार आहे. तुम्ही कितीही सजा, माझ्या मातांनो, माझ्या राजांनो, माझ्या मित्रांनो — तुमचा अंतरंग पार सजायला पाहीजे. तुमचा अंतरंग जेवढा प्रसंन्न होईल तेवढे तुमच्या चैह-यावर तेज निर्माण होईल.

"प्रसंन्न चित्ते परमार्थ दर्शणम" — मधुन प्रसंन्न रहा।

७.३ कोकर्ण क्षेत्री आगमन

तारुण्याने साथ सोडुन दिल्यामुळे मुलांपासुन दुरावली आणि आत्ता ती वृध्द झाली. तरुणपन होत तो पर्यन्त मस्ती झाली, आत्ता वृध्दत्व आल. आणि त्या वृध्दत्वामध्ये नाविलाज झाला. थैली घेतली आणि निघाली. फिरत फिरत कर्नाटक मध्ये कोकर्ण श्रेत्र आहे त्या श्रेत्री ती गेली. तीथे गेल्यावर तीने तिर्थाच्या जलामध्ये स्नान केल आणि आपली थैली घेवून चालायला लागली.

७.४ कथामंडपात प्रवेश

बाजूला एका मंदीरामध्ये एक ब्ह्रमव्रंद भगवाण अशुतोष महादेवाची कथा सांगत होते. आणि कर्म-धर्म संयोगाने ती चंचुला मंडपात पोहचली. नेमकी चंचुला कथा मंडपात बसली आणि त्या कथाकाराच्या मुखामधुन शब्द आले की व्याभिचार करणारी स्त्री — आणि त्या व्याभिचार करणा-या स्त्री च्या मरणानंतर काय यातना होत्या हे त्याने वर्णन करायला चालु केल.

ते ऐकल्यानंतर चंचुला घाबरली. चंचुलाला लक्षात आल की हे माझ्यासाठीच आहे. काय करावे हे तीला कळेना. शेवटी ती गेली आणि त्या ब्ह्ममवंदाच्या पायाजवळ जावून नतमस्तक झाली.

८. पश्चाताप आणि प्रायश्चीत्त

८.१ चंचुलाची विनंती

हे महादेव, हे देवबप्पा, हे ब्राह्मण देवता — पहा माझ्या तारुण्यामध्ये माझ्या हातून आणेक पापे झाली पन आत्ता माझे शरीर काम करत नाही आणि आत्ता तुमच्या तोंडुन कथा ऐकली. ती ऐकुण आत्ता मला पश्चाताप करायची ईश्चा आहे. मी काय करु सांगा? माझा उद्धार कसा होईल?

८.२ पंडिताचा उपदेश

त्यावेळेस त्या पंडीताने सांगीतले की — हे चंचूला आग प्रायश्चीत्त जर कारायचे असेल आपल्या चुकीची तुला माण्यता आहे न? जोपर्यंन्त तुम्हाला तुमच्या चुका माण्य होणार नाहीत तोपर्यंन्त तुम्ही प्रायश्चीत्त करणार नाहीत. स्वत्ताला स्वत्ताच्या चुका माण्य झाल्या तर माणुस प्रायश्चीत्त करतो.

पश्चातापः पापकृतां पापानां निष्कृतिः परा।

सर्वेषां वर्णितं सद्भिः सर्वपाप विशोधनम्।।

प्रायश्चीत्त कारायची जर ईश्चा असली तर कितीही मोठ पाप आसुद्या तुझ्या सर्व पापांच नाश होऊन जाईल — काळजी करु नको. पण एक गोष्ठ — आज प्रायश्चीत्त करायच उद्या तीच चुक करायची अस होता कामा नये. प्रायश्चीत्त ते आहे — एकदा स्विकार केल्यानंतर पुन्हा त्या रसत्यावर मी जाणार नाही याचे नाव प्रायश्चीत्त.

८.३ चंचुलाचा उद्धार

तीने प्रायश्चीत्त केल. शुध्द मणाने आयुष्याचे उर्वरीत दिवस ब्राह्मण देवतांना सांगीतल — आजपासुन तुम्हीच माझे मायबाप, तुम्हीच माझे गुरु, जस मला मार्गदर्शन कराल तस मला चलवा.

ब्राह्मण-देवता सज्जन — त्यांनी शिवकथेच्या माध्यमातून त्या चंचूलाला पवीत्र केल. ऐके दिवशी यमाचे दुत आले चंचूलाला नेहण्यासाठी पण त्याचवेळेला शंकराचे दुत तेथे उपस्थीत राहीले आणि शंकराच्या दुताने त्या चंचूलाला — त्या घोर पापी चंचूलेला — आपल्या सोबत शिवलोकामध्ये नेहल.

८.४ शिवलोकाचे दर्शन

शिवलोकामध्ये नेहल्यानंतर चंचूला तेथे काय पाहते — तिथे सर्व देव ब्रह्मा, विष्णू — हे महादेवाच्या सेवेमध्ये आहेत. वेद हे महादेवाची स्तुती करायले, पार्वती बाजूला बसलेली आहे, चारीबाजुच्या देवता महादेवाला प्रसंन्न करायल्या. आणि तेवढ्या पवित्र देवतामध्ये ही चंचूला जावून पोहचली.

चंचूलेला पाहुन पार्वतीने तीला आपल्या जवळ घेतले — पहा माझा परमात्मा किती दयाळू आहे! तूम्ही कितीही पाप करा पण तो तुम्हाला सुधरण्याची संधीच देतो, संधीच देतो. आपण सुधरत नाही तो भाग वेगळा आहे.

९. उपसंहार

हे मेरे महादेव मेरे हर खुशी का कारण भी तुम ही हो और समस्या का समाधाण भी तुम ही हो।

तुमच्या प्रत्येक खुशीच कारण जर कोणी असेल तर तो फक्त महादेव आहे आणि तुमच्या प्रत्येक दुखाच जर काही समाधाण असेल तर ते फक्त महादेव आहे.

पण एक गोष्ठ नक्की आहे — आपण बिंदूका आणि चंचूलाएवढे तर पापी नाहीत. जर त्यांच्या पापाची रास कमी होऊन जाते तर आमची का नाही होणार? परमात्य्म्याचे दरवाजे सर्वांसाठी सदैव उघडे आहेत.

॥ ॐ नमः शिवाय ॥

हर हर महादेव